Krakers in Spanje: hoe groot is het risico echt, en wat kun je eraan doen?

01Hoe groot is het risico in cijfers

Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken houdt de cijfers bij in zijn Portal Estadístico de Criminalidad. In 2025 werden in heel Spanje 14.875 gevallen van huisvredebreuk en wederrechtelijke ingebruikname geregistreerd. Dat is 9,4% minder dan de 16.426 gevallen in 2024.

Zet dat af tegen de Spaanse woningvoorraad van ruim 26 miljoen woningen, en je komt uit op ruwweg één geval per 1.800 woningen per jaar. Ter vergelijking: in Spanje staat ongeveer 8% van de woningen in een overstromingsrisicozone. Kraak is dus een stuk zeldzamer dan het gevoel dat erover bestaat.

Twee kanttekeningen houden het eerlijk. De eerste: deze cijfers tellen alleen aangiften mee. Gevallen die buiten de rechter om worden opgelost, tellen niet mee. De tweede, en die is belangrijker: huurders die stoppen met betalen en blijven zitten, staan hier niet in. Dat is juridisch geen kraak maar wanbetaling, en het is in de praktijk het veel grotere probleem. Daarover meer in het volgende hoofdstuk.

Eén cijfer geeft nog meer rust. Uit gegevens van het Spaanse Openbaar Ministerie bleek dat slechts een fractie van deze zaken huisvredebreuk betrof, dus het binnendringen van een woning die daadwerkelijk als iemands thuis in gebruik is. De overgrote meerderheid ging om leegstaande panden, vaak bankbezit of langdurig onbewoonde blokken. Het scenario waar iedereen bang voor is, jouw ingerichte vakantiewoning die wordt overgenomen, is statistisch gezien de uitzondering binnen de uitzondering.

02Kraker, inbreker of huurder: drie situaties die vaak door elkaar lopen

Bijna alle verwarring over dit onderwerp komt voort uit het feit dat "okupa" in het Spaans drie totaal verschillende situaties dekt, met drie verschillende juridische routes. Het ministerie wijst daar zelf op: de term okupa bestaat niet als juridische categorie.

Allanamiento de morada, artikel 202 Wetboek van Strafrecht. Iemand dringt binnen in een woning die iemands morada is, dus een woning die daadwerkelijk als thuis in gebruik is. Dit is het zwaarste geval en tegelijk het geval waarin je het sterkst staat. Treft de politie de daders op heterdaad aan en kunnen zij geen enkel recht op de woning aantonen, dan kan ontruiming volgen zonder dat er eerst een rechter aan te pas komt.

Voor Nederlandse en Belgische eigenaren zit hier het belangrijkste detail van dit hele artikel. Een tweede woning die is ingericht en die je regelmatig gebruikt, kan volgens de Spaanse rechtspraak ook als morada gelden. Je hoeft er dus niet permanent te wonen. Of dat in een concreet geval opgaat, hangt af van de omstandigheden, maar het verschil tussen wel of niet als morada worden aangemerkt bepaalt of je binnen dagen of binnen maanden je woning terug hebt.

Usurpación, artikel 245 Wetboek van Strafrecht. Het in gebruik nemen van een leegstaand pand zonder geweld. Dit is de vorm die het vaakst voorkomt en het is juridisch de lastigste. De politie kan hier doorgaans niet zelfstandig ontruimen; daar is een rechterlijke beslissing voor nodig.

De inquiokupa. Iemand die met een geldig huurcontract is binnengekomen en daarna stopt met betalen of weigert te vertrekken. Juridisch is dit geen kraak, want de toegang was rechtmatig. Je zit hier in een civiele ontruimingsprocedure, met eigen termijnen die aanzienlijk langer zijn. Wie verhuurt, loopt dit risico; wie zijn woning niet verhuurt, niet.

Wat de wet van 2025 wel en niet veranderde

Op 3 april 2025 trad Ley Orgánica 1/2025 in werking, in de media doorgaans "de antikraakwet" genoemd. Die naam klopt niet helemaal: het is geen zelfstandige wet, maar een onderdeel van een bredere wet over de efficiëntie van de rechtspraak. Artikel 20 daarvan voegde huisvredebreuk en wederrechtelijke ingebruikname toe aan de lijst van delicten die via de versnelde procedure kunnen lopen, met als doel een uitspraak binnen ongeveer vijftien dagen in plaats van maanden.

Daar zit een addertje onder het gras dat in bijna geen enkel Nederlandstalig artikel wordt genoemd. In Circular 1/2025 van 26 juni 2025 legde het Spaanse Openbaar Ministerie uit dat de lichte variant van usurpación, dus precies de vreedzame bezetting van een leegstaande woning die het meest voorkomt, een delito leve blijft. En voor lichte delicten geldt een eigen, tragere procedure die buiten de versnelde route valt.

De praktische vertaling: de versnelde procedure helpt je vooral als jouw woning als morada geldt. Staat je woning leeg en wordt hij vreedzaam bezet, dan is er aan de snelheid minder veranderd dan de koppen suggereerden. Een raadsheer van de Spaanse Hoge Raad noemde de hervorming op dat punt openlijk ineffectief.

03Zo controleer je zelf hoe vaak het in een gemeente voorkomt

Net als bij overstromingsrisico hoef je niet op onderbuikgevoel af te gaan. Het ministerie van Binnenlandse Zaken publiceert de cijfers openbaar en gratis, tot op gemeenteniveau voor de grotere gemeenten.

Zo doe je het:

• Open het Portal Estadístico de Criminalidad van het Ministerio del Interior.
• Kies het gebiedsniveau: land, autonome regio, provincie of gemeente. Selecteer de provincie of gemeente die je wilt bekijken.
• Zoek de categorie huisvredebreuk en wederrechtelijke ingebruikname van onroerend goed. Er is geen categorie "okupas"; dit zijn de twee posten waaronder het valt.
• Vergelijk. Kijk niet alleen naar het absolute aantal maar naar meerdere jaren achter elkaar, en zet het naast een gemeente die je kent. Een stijgende lijn over drie jaar zegt meer dan één piekjaar.

Daarnaast controleer je de woning zelf. Dat is minstens zo belangrijk, want binnen één gemeente kan het verschil tussen twee complexen enorm zijn:

• Hoeveel woningen in het complex zijn permanent bewoond? Een blok dat 's winters voor driekwart leegstaat, heeft een ander profiel dan een complex met vaste bewoners.
• Wie is de eigenaar volgens het eigendomsregister? Vraag de nota simple op. Staat er een bank of een vastgoedfonds als eigenaar, dan koop je in een segment waarin kraak vaker voorkomt.
• Is er toegangscontrole? Een poort, een conciërge of een gesloten portiek verandert het risico wezenlijk.
• Is de vereniging van eigenaren actief? Vraag de beheerder of er eerder incidenten zijn geweest in het complex. Dat is een normale vraag en je krijgt er doorgaans gewoon antwoord op.
• Is de woning nu leeg? Klinkt vanzelfsprekend, maar woningen worden in Spanje ook verkocht mét bewoners erin, soms met een flinke korting op de vraagprijs. Die korting heeft dan een reden.

04Het risico per regio

De landelijke cijfers zeggen weinig, want de spreiding over Spanje is extreem ongelijk. Onderstaande cijfers komen uit het Portal Estadístico de Criminalidad.

Catalonië (Costa Brava, Costa Dorada). Veruit de zwaarst getroffen regio: 5.913 gevallen in 2025, bijna vier op de tien van het landelijke totaal, terwijl er maar ongeveer één op de zes Spanjaarden woont. Het zwaartepunt ligt in de metropoolregio Barcelona. Ook Girona en Tarragona scoren hoog voor hun omvang. Wel daalde Catalonië in 2025 met 15,6%, harder dan het landelijk gemiddelde. Koop je hier, dan is de gemeentecheck geen overbodige luxe.

Comunitat Valenciana (Valencia, Costa Blanca). 1.805 gevallen in 2025. Opvallend: dit was de enige grote regio met een lichte stijging, van ongeveer 2%. In de provinciecijfers over 2024 stond Valencia op 876 en Alicante op 687 gevallen. Het zwaartepunt ligt in de steden en in de dichtbebouwde kustkernen, niet in de heuvelurbanisaties.

Andalucía (Costa del Sol). 1.909 gevallen in 2025, een daling van ongeveer 13%. In 2024 kwam Sevilla uit op 506 gevallen, Málaga op 451 en Cádiz op 400. Málaga is daarmee relatief laag voor een provincie van die omvang en met die vastgoeddruk. Binnen de provincie concentreert het zich in de stad Málaga en in oudere woonblokken, niet in de urbanisaties rond Marbella, Estepona of Benahavís.

Murcia (Costa Cálida). 479 gevallen in 2024, vergelijkbaar met Alicante in verhouding tot de omvang.

De rode draad. Kraak is een stedelijk verschijnsel dat zich richt op leegstaande panden met een afwezige eigenaar, vaak in bankbezit. Een afgesloten urbanisatie met een actieve vereniging van eigenaren, buren die het hele jaar aanwezig zijn en een beheerder die de sleutel heeft, is een moeilijk doelwit. Dat is geen theorie maar precies wat de verdeling van de cijfers laat zien.

05Voorkomen, en wat je verzekering doet

Anders dan bij overstroming bestaat er voor kraak geen publiek compensatiefonds. Je zit hier volledig in de private sfeer, en dat maakt de polis en de voorzorg belangrijker.

Wat je verzekering wel en niet doet

Veel Spaanse opstalverzekeringen bieden een aanvullende dekking voor wederrechtelijke bewoning. Die dekt doorgaans de juridische kosten van de ontruimingsprocedure, soms de kosten van een gespecialiseerd bedrijf, en in sommige polissen ook de schade die de bewoners aanrichten en de gemiste huurinkomsten.

Let daarbij op drie dingen:

• De schade zelf zit vaak niet in de standaarddekking. Vandalisme door onrechtmatige bewoners is in veel basispolissen uitgesloten.
• Er geldt bijna altijd een wachttijd en de eis dat je binnen een korte termijn aangifte doet.
• Leegstandsclausules werken door. Staat je woning langer dan een bepaald aantal aaneengesloten dagen onbewoond, dan kan je dekking beperkt zijn. Bij een tweede woning is dit het punt om vóór ondertekening uit te zoeken.

Wat er praktisch werkt

Het doel is simpel: je woning mag er niet uitzien alsof er niemand komt. De maatregelen die in de praktijk het meest opleveren:

• Een aangesloten alarm met meldkamer. Niet alleen een sirene, maar een systeem dat bij binnendringen direct een melding en een uitruk in gang zet. De eerste uren zijn juridisch het belangrijkst, en dit is de enige maatregel die die uren daadwerkelijk benut.
• Iemand die regelmatig binnenkomt. Sleutelbeheer met vaste controlerondes is de meest onderschatte maatregel. Een woning waar elke twee weken iemand komt, staat juridisch en feitelijk in een andere categorie dan een woning die acht maanden dicht zit.
• Zichtbaar leven. Post die niet ophoopt, een tuin die is onderhouden, luiken die niet maandenlang gesloten staan, verlichting op een tijdschakelaar.
• Deugdelijk hang- en sluitwerk. Een versterkte voordeur en een goed cilinderslot maken het verschil tussen binnen zijn in dertig seconden en opgeven.
• Je buren en je vereniging van eigenaren. Buren die weten dat jij er niet bent en die weten wie ze moeten bellen, zijn effectiever dan welke technische maatregel dan ook.
• Bij verhuur: screening. Het grootste risico voor wie verhuurt, is niet de kraker maar de huurder die niet meer betaalt. Contract, borg en een controle vooraf horen daar standaard bij.

06Wat je doet als het toch gebeurt

Drie dingen bepalen hoe dit afloopt, en alle drie spelen ze in de eerste uren.

Doe onmiddellijk aangifte. Bel de politie, laat een proces-verbaal opmaken en zorg dat daarin komt te staan dat de woning bij jou in gebruik is en hoe je dat aantoont. Rekeningen, foto's, bewijs van recent verblijf, de verklaring van je beheerder. Hoe eerder en hoe beter onderbouwd, hoe groter de kans dat het als huisvredebreuk wordt behandeld in plaats van als lichte usurpación.

Bel je advocaat dezelfde dag. De route die je in de eerste dagen kiest, strafrechtelijk of civiel, bepaalt je doorlooptijd. Dat is geen beslissing om zelf te nemen op basis van een forum.

En vooral: doe het niet zelf. Water of stroom afsluiten, de sloten vervangen, spullen naar buiten zetten of mensen inhuren die dat met dwang doen, is in Spanje strafbaar als coacción. Je verandert daarmee je positie van benadeelde in verdachte, en je verliest de zaak die je aan het winnen was. Dit is de fout die eigenaren het duurst komt te staan.

Wil je weten hoe een woning die je op het oog hebt op dit punt scoort? Plan een vrijblijvend gesprek, dan lopen we de gemeentecijfers, het complex en de vereniging van eigenaren met je door.